Resmi verilere dayanarak yaptığı araştırma, Türkiye’nin 11 ilinde 2020’de hayatını kaybedenlerin sayısının geçen yılların ortalamasının üzerinde olduğunu ortaya koydu. Araştırmamız ayrıca ölüm artış oranının da beklenenin üzerinde olduğunu gösterdi. 2020’deki ölüm artışlarında koronavirüs salgınının önemli rol oynadığı görülüyor.
İncelenen e-devlet ve Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verileri, aralarında İstanbul’un da bulunduğu 11 ilde, 2020’nin ilk 8 ayında, son 5 yılın ortalamasına kıyasla ölüm sayısının yüzde 12 arttığını, toplam 10 bin 950 ek ölüm olduğunu ortaya koydu.
Ayrıca nüfus faktörü göz önüne alınarak yapılan hesaplamada da, yine bu 11 ilde, ölüm sayısının 2019’un ilk sekiz ayına kıyasla yüzde 8,4 arttığı görülüyor. Türkiye geneli için bu yıl beklenen ölüm artış oranı ise yüzde 2,2.
Uzmanlar bu tarz yüksek artışların pandemiyle ilişkilendirilmesinin normal olduğunu, ek ölümlerin sadece Türkiye’de değil tüm dünyada görüldüğünü söylüyor.
Ek ölüm nedir, nasıl hesaplanır?
Epidemiyolojide, ek ölüm kavramı, normal veya kriz dışı koşullar altında beklenenden daha fazla gerçekleşen ölümleri tanımlıyor.
Bunun hesaplaması da geçmiş yılların ölüm ortalamalarına ve yıllık beklenen artışlara bakılarak yapılıyor.
Uzmanlar, pandemi gibi olağanüstü koşulların yaşandığı belli bir zaman diliminde ek ölümün tespit edilmesi halinde bunun da pandemi ile ilişkilendirilmesinin normal olduğunu belirtiyor.
Avrupa Klinik Mikrobiyoloji ve Enfeksiyon Hastalıkları Derneği (ESCMID) Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Önder Ergönül, ek ölümlerin incelenmesinin pandemi gibi olağanüstü dönemlerin etkilerinin anlaşılmasında bilimsel açıdan da kabul edilmiş bir yöntem olduğunu söyledi.
BBC Türkçe’nin sorularını yanıtlayan Prof. Dr. Ergönül, “Beklenen ölüm sayısı geçmiş yılların tarihsel olarak bakılarak ortaya konulur. Son 5 yılda, 10 yılda beklenen ölüm sayısı bellidir. Beklenenden daha fazla ölüm olması, hele de pandemi dönemi varsa, neye bağlanır? Pandemiye bağlanır. Son derece basit ama sağlam bir mantık. Göreceksiniz önümüzdeki yıllarda pandemi bittikten sonra bile yapılacaktır” dedi.
Geçmiş dönemlerde İspanyol Gribi ve 2009-10 yıllarında yaşanan Domuz Gribi ile ilgili de ek ölümlere dayanarak yapılmış çok sayıda bilimsel çalışma mevcut.
Türkiye’de ek ölüm var mı?
Türkiye’de pandemi döneminde ek ölümler olup olmadığına bakmak için e-devlet ve Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) üzerinde yer alan verileri inceledi.
E-devlet üzerinde yalnızca 11 ile günlük ölüm verileri bulunuyor. Bursa, Denizli, Diyarbakır, Erzurum, İstanbul, Kahramanmaraş, Kocaeli, Konya, Malatya, Sakarya ve Tekirdağ olarak sıralanan bu iller, Türkiye nüfusunun yüzde 36,5’ini temsil ediyor.
E-devlet üzerinden 2019 ve 2020 yıllarına ait 1 Ocak ile 31 Ağustos arasındaki 8 aylık döneme ilişkin ölüm verilerini bir araya getirdi. Önceki yılların il bazında ölüm sayıları için ise TÜİK verileri kullanıldı.
Söz konusu illerde, 2015-2019 yılları arasında gerçekleşen 8 aylık toplam ölüm sayısı 87 bin ile 94 bin aralığında değişiyor. 2018’de ise bir önceki yıla kıyasla ölüm sayısının azaldığı görülüyor. Bu 5 yılda meydana gelen ölümlerin ortalaması 91 bin 37.
2020 yılında ise bu 11 ildeki toplam ölümler ilk kez 100 binin üzerine çıktı. E-devlet verilerine göre, toplamda 101 bin 987 kişi yaşamını yitirdi. Aradaki fark, 10 bin 950.
Türkiye genelinde aynı dönemde açıklanan Covid-19 kaynaklı ölümlerin toplam sayısı ise 6 bin 326. Sağlık Bakanlığı, İstanbul hariç, il il Covid-19 ölüm verilerini açıklamadığından diğer 10 kentteki can kaybı sayısı bilinmiyor.
İl bazında durum nasıl?
Sağlık Bakanlığı’nın koronavirüsle ilgili il bazında ölüm ve vaka sayılarına ilişkin açıkladığı herhangi bir düzenli veri bulunmuyor. Bunun tek istisnası ise İstanbul.
Bu da, İstanbul özelinde daha detaylı bir analiz yapmaya imkan tanıyor.
İstanbul’da ilk vakanın tespit edildiği 11 Mart’tan 31 Ağustos’a kadar geçen süre içerisinde 39 bin 503 kişi yaşamını yitirdi. 2019’un aynı döneminde ise bu sayı 34 bin 297 olmuştu.
Yani bir yıl içerisinde ölümlerde 5 bin 206 kişi ya da yüzde 15’lik bir artış görülüyor. Aynı dönemde Covid-19 nedeniyle İstanbul’da yaşamını yitirenlerin sayısı ise 2 bin 865. Bu da basit bir hesapla İstanbul’da 2 bin 341 kişilik bir “ek ölüme” denk geliyor.
